Konu anlatımı · 5-8. sınıf · TYT
Sözcükte Yapı Konu Anlatımı
Sözcükler yapılarına göre basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üçe ayrılır. Yapıyı belirlemek için sözcüğün kökü ve aldığı eklerin türü bulunur.
Burak Arslan · Türkçe Öğretmeni ve Eğitim Koçu · Güncelleme: Kasım 2026
Kök ve ek
- Kök: Sözcüğün anlamlı en küçük parçasıdır. İsim kökü (göz, ev) ve fiil kökü (gel-, oku-) olarak ikiye ayrılır.
- Yapım eki: Eklendiği sözcüğün anlamını değiştirir, yeni sözcük türetir: göz → gözlük.
- Çekim eki: Sözcüğün anlamını değiştirmez, cümledeki görevini belirler: göz → gözler, gözü.
Yapısına göre sözcükler
| Yapı | Özelliği | Örnek |
|---|---|---|
| Basit | Yapım eki almamıştır; çekim eki alabilir. | çiçek, çiçekler, evimiz, geldim |
| Türemiş | En az bir yapım eki almıştır. | gözlük, balıkçı, sevgi, bilgili |
| Birleşik | İki ya da daha fazla sözcük birleşerek yeni bir sözcük oluşturmuştur. | başkent, hanımeli, kahverengi |
İpucu: Kök ile sözcük arasında anlam ilgisi olmalıdır. “Balık” sözcüğünün kökü “bal” değildir; “balık” başlı başına bir köktür.
Çözümlü örnek sorular
Özgün sorular
Soru 1
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi türemiş yapılıdır?
- A) kitaplar
- B) gözlük
- C) evimiz
- D) geldim
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: B · “-lük” yapım ekidir. Diğer sözcükler yalnızca çekim eki almıştır.
Soru 2
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi basit yapılıdır?
- A) balıkçı
- B) hanımeli
- C) çiçekler
- D) sevgi
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: C · “-ler” çoğul ekidir, çekim ekidir. Balıkçı ve sevgi türemiş, hanımeli birleşiktir.
Soru 3
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi birleşik yapılıdır?
- A) yolcu
- B) başkent
- C) evler
- D) güzellik
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: B · “Baş” ve “kent” sözcükleri birleşerek yeni bir sözcük oluşturmuştur.
Soru 4
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yapım eki almış bir sözcük yoktur?
- A) Tuzluk masada duruyor.
- B) Yolcular otobüse bindi.
- C) Çocuklar bahçeye çıktı.
- D) Bilgili insanlar az konuşur.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: C · C'deki sözcükler yalnızca çekim eki almıştır. Diğerlerinde tuzluk, yolcu ve bilgili türemiştir.
Sık sorulanlar
Yapım eki ile çekim eki nasıl ayırt edilir?
Ek, sözcüğün sözlükteki anlamını değiştirip yeni bir sözcük oluşturuyorsa yapım ekidir. Anlamı değiştirmeden sözcüğün cümledeki görevini belirliyorsa çekim ekidir.
Çekim eki almış sözcük türemiş olur mu?
Hayır. Yalnızca çekim eki almış sözcükler basit yapılıdır: evler, evim, geldi.
Bu konuyu birlikte çalışalım
Eksik kalan yeri bire bir derste, öğrencinin kendi sorularıyla kapatıyoruz. İstanbul'da yüz yüze, her yerden online.