Konu anlatımı · 10-12. sınıf · AYT · KPSS
Tanzimat Edebiyatı: Özellikler, Sanatçılar, İlkler
Tanzimat edebiyatı, Batı'dan alınan roman, hikâye, tiyatro, makale ve eleştiri türlerinin edebiyatımıza girdiği dönemdir. İki kuşak hâlinde incelenir.
Burak Arslan · Türkçe Öğretmeni ve Eğitim Koçu · Güncelleme: Kasım 2026
Birinci ve ikinci dönem
| Birinci dönem (1860-1876) | İkinci dönem (1876-1896) | |
|---|---|---|
| Sanat anlayışı | Toplum için sanat | Sanat için sanat |
| Dil | Halka seslenme amacı; yine de sade değil | Ağır ve süslü |
| Temalar | Vatan, millet, hürriyet, adalet | Aşk, ölüm, tabiat, bireysel konular |
| Akım | Romantizm (şiirde klasisizm etkisi) | Realizm ve natüralizm |
| Sanatçılar | Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa, Ahmet Mithat Efendi, Şemsettin Sami, Ahmet Vefik Paşa | Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamit Tarhan, Samipaşazade Sezai, Nabizade Nazım |
Edebiyatımızdaki ilkler
| Eser | Yazar | Özelliği |
|---|---|---|
| Şair Evlenmesi | Şinasi | İlk yerli tiyatro |
| Telemak (çeviri) | Yusuf Kâmil Paşa | İlk çeviri roman |
| Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat | Şemsettin Sami | İlk yerli roman |
| İntibah | Namık Kemal | İlk edebî roman |
| Cezmi | Namık Kemal | İlk tarihî roman |
| Letaif-i Rivayat | Ahmet Mithat Efendi | İlk hikâye örnekleri |
| Küçük Şeyler | Samipaşazade Sezai | Batılı anlamda ilk hikâyeler |
| Araba Sevdası | Recaizade Mahmut Ekrem | İlk realist roman |
| Karabibik | Nabizade Nazım | İlk köy romanı |
Çözümlü örnek sorular
Özgün sorular
Soru 1
Edebiyatımızdaki ilk yerli roman olan “Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat”ın yazarı kimdir?
- A) Namık Kemal
- B) Ahmet Mithat Efendi
- C) Şemsettin Sami
- D) Samipaşazade Sezai
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: C · Eser 1872'de Şemsettin Sami tarafından yazılmıştır.
Soru 2
“Araba Sevdası” romanının yazarı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Recaizade Mahmut Ekrem
- B) Nabizade Nazım
- C) Abdülhak Hamit Tarhan
- D) Ziya Paşa
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: A · Araba Sevdası, Recaizade Mahmut Ekrem'in yanlış Batılılaşmayı işlediği realist romandır.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat edebiyatının ikinci dönem sanatçılarından biri değildir?
- A) Abdülhak Hamit Tarhan
- B) Samipaşazade Sezai
- C) Namık Kemal
- D) Recaizade Mahmut Ekrem
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: C · Namık Kemal birinci dönem sanatçısıdır ve “toplum için sanat” anlayışını savunur.
Soru 4
Şinasi'nin “Şair Evlenmesi” adlı eseri hangi türdedir?
- A) Roman
- B) Hikâye
- C) Tiyatro
- D) Makale
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: C · Şair Evlenmesi, görücü usulü evliliği eleştiren tek perdelik bir komedidir ve ilk yerli tiyatro eseridir.
Sık sorulanlar
Tanzimat birinci ve ikinci dönem arasındaki temel fark nedir?
Birinci dönem sanatçıları “toplum için sanat” anlayışıyla vatan, hürriyet gibi toplumsal konuları işler. İkinci dönem sanatçıları “sanat için sanat” anlayışıyla bireysel konulara yönelir.
İlk edebî roman hangisidir?
Namık Kemal'in 1876'da yayımlanan İntibah adlı eseri ilk edebî roman kabul edilir.
Bu konuyu birlikte çalışalım
Eksik kalan yeri bire bir derste, öğrencinin kendi sorularıyla kapatıyoruz. İstanbul'da yüz yüze, her yerden online.