Konu anlatımı · 6-9. sınıf · TYT · KPSS
Ses Bilgisi ve Ses Olayları Konu Anlatımı
Ses olayları, sözcüklere ek getirilirken ya da sözcükler birleşirken seslerde görülen değişimlerdir. Sınavlarda bir sözcükte ya da cümlede hangi ses olayının bulunduğu sorulur.
Burak Arslan · Türkçe Öğretmeni ve Eğitim Koçu · Güncelleme: Kasım 2026
Başlıca ses olayları
| Ses olayı | Nasıl olur? | Örnek |
|---|---|---|
| Ünsüz yumuşaması | Sonu p, ç, t, k ile biten sözcük ünlüyle başlayan ek alınca bu sesler b, c, d, g / ğ olur. | kitap → kitabı, ağaç → ağacın |
| Ünsüz benzeşmesi (sertleşme) | Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten sözcüğe c, d, g ile başlayan ek gelince ek sertleşir. | dolap → dolapta, kitap → kitapçı |
| Ünlü düşmesi | İkinci hecedeki dar ünlü, ünlüyle başlayan ek gelince düşer. | burun → burnu, ağız → ağzı |
| Ünlü daralması | -yor eki, kendinden önceki a, e ünlüsünü daraltır. | başla- → başlıyor, bekle- → bekliyor |
| Kaynaştırma | İki ünlü arasına y, ş, s, n ünsüzlerinden biri girer. | masa-sı, iki-şer, oda-ya |
| Ünsüz düşmesi | Bazı sözcüklerde ek gelince ünsüz düşer. | küçük → küçücük, yüksek → yüksel- |
Sert ünsüzleri akılda tutmak için kullanılan kodlama: fıstıkçı şahap.
Dikkat
- Tek heceli sözcüklerin çoğunda ve bazı yabancı kökenli sözcüklerde yumuşama olmaz: saçı, atı, hukuku.
- Özel adlarda yumuşama yazıda gösterilmez: Zonguldak'a, Ahmet'in.
- Bir sözcükte birden fazla ses olayı bulunabilir: “ağzında” sözcüğünde ünlü düşmesi vardır.
Çözümlü örnek sorular
Özgün sorular
Soru 1
Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ünsüz yumuşaması vardır?
- A) sokakta
- B) ağacın
- C) kitapçı
- D) sınıfta
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: B · “Ağaç” sözcüğündeki ç, ünlüyle başlayan ek alınca c olmuştur.
Soru 2
Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ünsüz benzeşmesi vardır?
- A) evde
- B) kalemi
- C) dolapta
- D) geliyor
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: C · “Dolap” sert ünsüzle bittiği için “-da” eki “-ta” olmuştur.
Soru 3
Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ünlü düşmesi vardır?
- A) burnu
- B) kalemi
- C) evi
- D) masası
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: A · “Burun” sözcüğü ünlüyle başlayan ek alınca ikinci hecedeki u düşmüştür.
Soru 4
Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ünlü daralması vardır?
- A) başlıyor
- B) geldi
- C) okudu
- D) yazacak
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: A · “Başla-” fiilindeki a, “-yor” ekinin etkisiyle ı olmuştur.
Sık sorulanlar
Ünsüz yumuşaması ile ünsüz benzeşmesi nasıl ayırt edilir?
Yumuşamada sözcüğün son sesi değişir (kitap → kitabı). Benzeşmede sözcük değişmez, ekin ilk sesi sertleşir (kitap → kitapta).
Ünlü daralması hangi ekle olur?
Yazıda gösterilen ünlü daralması yalnızca “-yor” ekinin etkisiyle olur: bekle- → bekliyor.
Bu konuyu birlikte çalışalım
Eksik kalan yeri bire bir derste, öğrencinin kendi sorularıyla kapatıyoruz. İstanbul'da yüz yüze, her yerden online.