Konu anlatımı · 8. sınıf · LGS · TYT
Fiilde Çatı Konu Anlatımı
Çatı, fiil kök ya da gövdesinin özne ve nesneye göre gösterdiği durumdur. Yalnızca fiil cümlelerinde aranır ve iki başlıkta incelenir: özne-yüklem ilişkisi ve nesne-yüklem ilişkisi.
Burak Arslan · Türkçe Öğretmeni ve Eğitim Koçu · Güncelleme: Kasım 2026
Özne-yüklem ilişkisine göre çatı
| Çatı | Özelliği | Örnek |
|---|---|---|
| Etken | İşi yapan özne bellidir. | Annem çamaşırları yıkadı. |
| Edilgen | İşi yapan belli değildir; -l, -n ekleri kullanılır. | Çamaşırlar yıkandı. |
| Dönüşlü | Özne işi kendi üzerinde yapar; -l, -n ekleri kullanılır. | Çocuk aynada süslendi. |
| İşteş | İş karşılıklı ya da birlikte yapılır; -ş eki kullanılır. | İki arkadaş kucaklaştı. |
Nesne-yüklem ilişkisine göre çatı
| Çatı | Özelliği | Örnek |
|---|---|---|
| Geçişli | Nesne alabilir. “Onu” sözcüğü fiilin başına getirilebilir. | Mektubu okudu. |
| Geçişsiz | Nesne alamaz. | Bebek uyudu. |
| Oldurgan | Geçişsiz fiil -r, -t, -dır ekleriyle geçişli yapılır. | Bebeği uyuttu. |
| Ettirgen | Geçişli fiilin geçişlilik derecesi artırılır; iş başkasına yaptırılır. | Mektubu okuttu. |
İpucu: Edilgen ile dönüşlüyü ayırmak için “İşi yapan belli mi?” diye sorun. Belli değilse edilgen, özne işi kendine yapıyorsa dönüşlüdür.
Çözümlü örnek sorular
Özgün sorular
Soru 1
Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi edilgen çatılıdır?
- A) Çocuk aynada süslendi.
- B) Ödevler zamanında teslim edildi.
- C) İki arkadaş uzun süre bakıştı.
- D) Annem çamaşırları yıkadı.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: B · Ödevleri kimin teslim ettiği belli değildir. A dönüşlü, C işteş, D etkendir.
Soru 2
Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi geçişli bir fiildir?
- A) Bebek erkenden uyudu.
- B) Yağmur akşama kadar yağdı.
- C) Mektubu dikkatle okudu.
- D) Kuşlar güneye uçtu.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: C · “Okumak” fiili nesne alır: “Neyi okudu?” sorusunun cevabı “mektubu”dur.
Soru 3
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem işteş çatılıdır?
- A) Kardeşim erkenden giyindi.
- B) Kapı sessizce açıldı.
- C) Eski dostlar yıllar sonra kucaklaştı.
- D) Usta duvarı boyadı.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: C · Kucaklaşma işi karşılıklı yapılmıştır.
Soru 4
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem ettirgen çatılıdır?
- A) Çocuk süt içti.
- B) Annesi çocuğa süt içirdi.
- C) Bebek uyudu.
- D) Su kaynadı.
Cevabı ve çözümü göster
Cevap: B · “İçmek” zaten geçişlidir; “içirmek” ile iş başkasına yaptırılmıştır.
Sık sorulanlar
Çatı her cümlede aranır mı?
Hayır. Çatı yalnızca yüklemi fiil olan cümlelerde aranır; isim cümlelerinde çatı özelliği yoktur.
Oldurgan ile ettirgen arasındaki fark nedir?
Oldurgan fiil, geçişsiz bir fiilin ek alarak geçişli hâle gelmesidir (uyumak → uyutmak). Ettirgen fiil ise zaten geçişli olan fiilin ek alarak işi başkasına yaptırma anlamı kazanmasıdır (okumak → okutmak).
Bu konuyu birlikte çalışalım
Eksik kalan yeri bire bir derste, öğrencinin kendi sorularıyla kapatıyoruz. İstanbul'da yüz yüze, her yerden online.